เจาะลึก 4 คำศัพท์โลกร้อน เป้าหมาย...แบบไหนคืออะไร

สถานการณ์ "โลกเดือด" (Global Boiling) ทวีความรุนแรงและส่งผลกระทบต่อชีวิตประจำวันมากขึ้น อย่างไรก็ตาม คำศัพท์ด้านการจัดการก๊าซเรือนกระจกยังเป็นเรื่องที่ประชาชนทั่วไปเข้าใจได้ยาก เนื่องจากมีความซับซ้อนและมีแนวทางการดำเนินงานที่แตกต่างกัน

เพื่อให้เข้าใจภาพรวมได้ง่าย คำศัพท์พื้นฐานที่ควรทำความเข้าใจเป็นอันดับแรก คือ “Carbon Neutrality” หรือ ความเป็นกลางทางคาร์บอน (ซึ่งมุ่งเน้นการสร้างสมดุลของก๊าซคาร์บอนไดออกไซด์ (CO₂) ในชั้นบรรยากาศ) สิ่งสำคัญของ Carbon Neutrality คือการทำให้ปริมาณการปล่อยก๊าซคาร์บอนไดออกไซด์ (CO2) เข้าสู่ชั้นบรรยากาศ "เท่ากับ" ปริมาณที่ถูกดูดซับกลับคืนมา โดยใช้กลยุทธ์ “ลด-ดูด-ชด”

🔹 ลด : การปรับเปลี่ยนพฤติกรรมและเทคโนโลยีเพื่อลดการปล่อย CO₂ จากต้นทาง เช่น การใช้พลังงานสะอาด

🔹 ดูด : การใช้ระบบนิเวศทางธรรมชาติ เช่น พื้นที่ป่าไม้ในการกักเก็บคาร์บอน

🔹 ชด : ในส่วนที่ยังลดไม่ได้ องค์กรสามารถใช้การ “ชดเชยคาร์บอนเครดิต” (Carbon Offset) โดยการสนับสนุนโครงการลดก๊าซเรือนกระจกจากที่อื่นเพื่อมาชดเชยส่วนเกินของตนเอง

อย่างไรก็ตาม “Net Zero Emissions” หรือ การปล่อยก๊าซเรือนกระจกสุทธิเป็นศูนย์ จึงถูกยกระดับขึ้นมาในฐานะเป้าหมายที่ครอบคลุมก๊าซเรือนกระจก "ทุกชนิด" Net Zero Emissionsเป็นเป้าหมายที่เข้มข้นและครอบคลุมมากกว่า Carbon Neutrality อย่างมาก เนื่องจากไม่ได้ดูแลเฉพาะ CO₂ แต่ต้องจัดการ “ก๊าซเรือนกระจกทุกชนิด” ที่ส่งผลต่อภาวะโลกร้อน

🔹 ลดให้มากที่สุด : ลดการปล่อยก๊าซจากกิจกรรมต่างๆ ให้เหลือน้อยที่สุดเท่าที่เทคโนโลยีและระบบเศรษฐกิจจะทำได้ (Deep Decarbonization)

🔹 ดูดยิ่งกว่า : เน้นการกำจัดก๊าซออกจากชั้นบรรยากาศด้วยตนเอง ทั้งผ่านการฟื้นฟูธรรมชาติและเทคโนโลยีขั้นสูงอย่าง CCS (Carbon Capture and Storage)

ทั้งนี้ แนวคิด Net Zero ให้ความสำคัญกับ “การลดจริง” เป็นหลัก โดยการใช้คาร์บอนเครดิตจะจำกัดเฉพาะในส่วนที่หลีกเลี่ยงไม่ได้เท่านั้น สำหรับประเทศไทยได้กำหนดเป้าหมาย Net Zero ภายในปี ค.ศ. 2050

ในขณะเดียวกัน สภาวะที่ก้าวข้ามขีดจำกัดของการเป็นศูนย์ไปสู่การคืนความสมดุลที่ยั่งยืนคือ “Carbon Negative” หรือ คาร์บอนติดลบ หมายถึง สภาวะที่สามารถดูดซับก๊าซคาร์บอนไดออกไซด์ออกจากชั้นบรรยากาศได้มากกว่าปริมาณที่ปล่อยออกมา ส่งผลให้เกิดผลกระทบเชิงบวกต่อสภาพภูมิอากาศ ซึ่งตัวอย่างประเทศที่บรรลุเป้าหมายนี้ได้ คือ ประเทศภูฏานและประเทศซูรินาเมในลาตินอเมริกาที่มีพื้นที่ป่าไม้หนาแน่นมากว่า ร้อยละ 70 ของพื้นที่ประเทศ

นอกจากเป้าหมายเชิงปริมาณที่กล่าวมาข้างต้น “Climate Positive” หรือ การสร้างผลสัมฤทธิ์เชิงบวกต่อสภาพภูมิอากาศ หมายถึง การลดหรือไม่ปล่อยก๊าซเรือนกระจกทั้งหมดที่อยู่ในห่วงโซ่อุปทานสู่ชั้นบรรยากาศ พร้อมทั้งส่งเสริมการใช้พลังงานสะอาด ซึ่งเป็นอีกระดับของการขับเคลื่อนที่เน้นย้ำถึงการฟื้นฟูระบบนิเวศในภาพรวมมากกว่าเพียงการคำนวณตัวเลขคาร์บอน การสร้างผลบวกต่อสภาพภูมิอากาศ คืนอากาศดีให้โลก มีความหมายในทิศทางเดียวกับ Carbon Negative แต่เน้นย้ำถึงการสร้าง "ผลลัพธ์ที่เป็นบวกต่อระบบภูมิอากาศโดยรวม" อย่างยั่งยืน โดยไม่ได้จำกัดเพียงแค่การคำนวณตัวเลขคาร์บอน แต่รวมถึงการฟื้นฟูความหลากหลายทางชีวภาพและการใช้เทคโนโลยีที่ช่วยดึงความร้อนออกจากชั้นบรรยากาศ เพื่อทำให้อากาศและสภาพภูมิอากาศดีขึ้นกว่าที่เป็นอยู่

ดังนั้น การทำความเข้าใจความแตกต่างของแต่ละเป้าหมายไม่ใช่เพียงเรื่องสิ่งแวดล้อมเท่านั้น แต่ยังส่งผลโดยตรงต่อความสามารถในการแข่งขันทางเศรษฐกิจของประเทศ ในเวทีการค้าโลก รายงานจากสถาบันวิจัยเศรษฐกิจป๋วย อึ๊งภากรณ์ (PIER) และ TDRI ระบุอย่างแจ้งชัดว่า การเปลี่ยนผ่านสู่เศรษฐกิจคาร์บอนต่ำมิได้เป็นเพียงภารกิจด้านสิ่งแวดล้อม แต่คือเงื่อนไขสำคัญทางการค้าระหว่างประเทศที่ต้องเร่งดำเนินการปฏิรูปโครงสร้างพลังงานและการจัดการขยะเพื่อความมั่นคงของทรัพยากรและคุณภาพชีวิตของประชาชน

ที่มา: กรมการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศและสิ่งแวดล้อม